چراغ‌های چشمک‌زن خودروهای مقابل باعث می‌شود تا از سرعت خود بکاهید و به آهستگی از کنار علائم اخطار پلیس و ازدحام جمعیتی که برای امدادرسانی و تماشای صحنه تصادف آمده‌اند، عبور کنید. ‏
هرچه جلوتر می‌روید و به کانون تجمع مردم نزدیک می‌شوید اضطراب بیشتری سراسر وجود شما را در بر می‌گیرد. مردم سراسیمه و دستپاچه از عرض جاده عبور می‌کنند و چهره گروهی که زودتر از دیگران صحنه تصادف را دیده‌اند، هراسان و گریان است. صدای خرد شدن و شکستن اجسام پراکنده در سطح جاده را زیر لاستیک خودروهای عبوری می‌شنوید تا اینکه ترکیب نامنظم آهن پاره‌هایی که روی هم تلنبار شده‌اند و درهم فرو رفته‌اند، از میان انبوه جمعیت نمایان می‌شود. ‏
مخلوطی از بنزین و روغن و خون روی آسفالت جاریست و در حاشیه خاکی جاده، لنگه کفش بچگانه‌ای در کنار پیکرهای سرد و خاموش چند نفر که روی زمین خوابیده‌اند و صورتشان با البسه و ملافه پوشیده و مردم به سمت آنها سکه و پول خرد پرتاب می‌کنند، رها شده است. تماشای این قبیل صحنه‌های دلخراش و تأسف‌بار در اغلب جاده‌های ایران تکرار شده و خاطرة سفر را برای بینندگان خود تلخ کرده است، در حالی که ضحاک خونخوار سوانح رانندگی همچنان قربانی می‌گیرد، کاوه‌ای برای محو این دژخیم همیشه در کمین جاده‌ها وجود ندارد. شاید هیبت ناگوار این گونه فجایع در سراسر جهان موجب شده تا سازمان ملل متحد چنین روزی (16 نوامبر) را به عنوان روز جهانی قربانیان حوادث جاده‌ای نامگذاری کند تا فرصتی برای بررسی علل بروز و رشد سوانح رانندگی و راه‌های کاهش آن در کشورهای مختلف فراهم شود. ‏
طبق آمار، سالانه بالغ بر یک میلیون و 200 هزار نفر در سراسر دنیا بر اثر سوانح رانندگی جان خود را از دست می‌دهند و با روند رو به رشد تصادفات، پیش‌بینی می‌شود تا سال 2020 بیش از 2 میلیون نفر از جمعیت جهان سالانه قربانی حوادث جاده‌ای شوند.
در بین کشورهای مختلف هندوستان با 106 هزار کشته در سال بیشترین آمار قربانیان حوادث جاده‌ای در جهان را داراست و پس از آن کشور چین با 81 هزار کشته در سال در رتبه دوم قرار دارد. ‏
این آمار در برخی کشورهای دیگر نظیر ایالات‌متحده آمریکا به 43 هزار کشته، روسیه 33 هزار کشته، مصر 13 هزار کشته، امارات متحده عربی 6900 کشته، بلغارستان 1006 کشته، نروژ 541 کشته و بلژیک 383 کشته می‌رسد.
اما ناگوارتر این که جمهوری ‌اسلامی ایران با ثبت آمار 27 هزار کشته در سال در مقایسه با جمعیت 70 میلیون نفری خود به لحاظ سرانه قربانیان حوادث رانندگی دارای رتبه اول در دنیاست.
بررسی حوادث رانندگی ایران در سال گذشته نشان می‌دهد که به طور متوسط در هر 19 دقیقه یک نفر جان خود را بر اثر تصادف با خودرو از دست داده است و به همین لحاظ سوانح رانندگی یکی از عمده‌ترین دلایل مرگ و میر ایرانیان است.
علاوه بر آن تصادفات رانندگی روزانه حدود 25 میلیارد تومان و سالانه بالغ بر 8900 میلیارد تومان خسارات به کشور وارد می‌کند. ‏
بررسی سنی و جنسی متوفیان صحنه‌های تصادف در ایران بیانگر این واقعیت است که 70 درصد آنها مذکر و در سنین بین 16 تا 35 سال هستند. به عبارت دیگر قربانیان حوادث رانندگی در ایران را عموماً افرادی تشکیل می‌دهند که به لحاظ اقتصادی در سن اشتغال و به لحاظ اجتماعی نان‌آور و سرپرست خانوار هستند. یعنی تصادفات رانندگی علاوه بر زیان‌های گسترده مالی، سالانه گروه زیادی از افراد در سن اشتغال را که به مثابه ذخایر نیروی انسانی کشور تلقی می‌شوند، از بین می‌برد. ضمن آنکه مرگ این تعداد سرپرست خانوار به مثابه فروپاشی تعداد زیادی خانواده و از هم گسیختگی پیوندهای اجتماعی است. ‏
علاوه بر آن تصادفات رانندگی ضایعات جبران‌ناپذیر روحی و روانی برای بازماندگان سوانح به همراه دارد و به نوبه خود گروه دیگری از ذخایر نیروی انسانی کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در بین تلفات سوانح رانندگی ایران به ترتیب موتورسواران با 24 درصد، عابران پیاده با 20 درصد و سرنشینان صندلی جلو خودروهای سواری با 17 درصد بیشتر سهم متوفیان را به خود اختصاص می‌دهند. از سوی دیگر 75 درصد از تصادفات رانندگی کشورمان عامل انسانی دارد یعنی زمینه بروز آن خطای انسانها در رانندگی وسیله نقلیه و یا تردد از جاده‌ها و خیابان‌هاست. ‏
یکی از شاخص‌های قابل توجه دیگر در بررسی آمار تصادفات رانندگی ایران، محل وقوع حوادث است.

آمارها نشان می‌دهد که عمده سوانح رانندگی در شریان‌های جاده‌ای کشور در فاصله 30 کیلومتری شهرها رخ می‌دهد.
همچنین در مناطق شهری اغلب تصادفات در بزرگراه‌ها و نقاط تلاقی خیابانها با یکدیگر صورت می‌پذیرد و این نقاط حادثه‌خیز و پرتلفات دقیقاً همان مراکزی است که طبق منطق و عقلانیت باید حضور نیروهای انتظامی و ضابطان رعایت قوانین رانندگی در آنها بیشتر از سایر نقاط باشد. ‏

‏ استقرار پلیس در نقاط پر حادثه

نخستین نکته مبهم و قابل تأمل در بررسی راهکارهای کاهش قربانیان حوادث رانندگی این است که اگر در چنین نقاط حادثه‌خیزی تاکنون حضور مأموران پلیس و علائم رانندگی هشداردهنده و کاهندة ضریب تصادفات به حد کافی بوده، پس چرا مراکز مورد اشاره بیشترین آمار تلفات و تصادفات را در خود ثبت کرده‌اند و اگر مأموران و علائم رانندگی در این مناطق به حد کافی نبوده است، پس توان بازدارنده نیروهای پلیس و علائم راهنمایی و رانندگی در کدام مناطق به کار گرفته شده و چرا برای رفع این معضل برنامه‌ریزی و مدیریت مناسبی صورت نگرفته است؟
سردار اسماعیل احمدی‌مقدم فرمانده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران در این زمینه معتقد است که اگرچه آمار سوانح و تلفات رانندگی در ایران بالاست ولی در 2 سال اخیر علیرغم رشد 30 درصدی تولید خودرو در کشور، تلفات تصادفات رانندگی کاهش یافته و این مسأله بیانگر تلاش همه دست‌اندرکاران نظام حمل و نقل برای افزایش ایمنی تردد عابران و خودروهاست. سردار محمد رویانیان رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی نیز معتقد است: تقویت پلیس و افزایش قدرت بازدارندگی این نیرو در زمینه تلفات سوانح رانندگی نیازمند تخصیص بودجه و اعتبار برای آموزش نیروی انسانی و تجهیز پلیس به وسایل مدرن کنترل ترافیک و امکانات ایمنی و نظارتی است. ‏
وی می‌گوید: حضور جدی پلیس در مراکز حادثه‌خیز به ویژه در روزهای پر تردد طی سال‌های اخیر کاهش قابل ملاحظه آمار تصادفات را به همراه داشته است، اما تداوم کاهش سوانح رانندگی در کشور نیازمند فرهنگ‌سازی نسبت به اصول خوب راندن و تردد از معابر در سطح کل کشور است. ‏
‏ ‏
سرهنگ علی‌رضا اسماعیلی فرمانده پلیس راه کشور نیز با اشاره به وضعیت حضور تیمهای گشتی پلیس راه در جاده‌ها می‌گوید: هم اکنون بطور متوسط با احتساب تمام راههای کشور (آزادراه، بزرگراه، راه اصلی ، راه فرعی و روستایی) در هر 790 کیلومتر یک پاسگاه پلیس راه و در هر 215 کیلومتر یک تیم گشتی فعال است. همچنین بدون احتساب راههای روستایی در هر 330 کیلومتر یک پاسگاه پلیس راه و در هر 90 کیلومتر یک تیم گشتی فعال است. بدیهی است کاهش این فاصله و حضور بیشتر پلیس در جاده‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری است.‏

کارایی ابزار بازدارنده
نکته دیگری که باید در زمینه بررسی راههای کاهش سوانح و تلفات جاده‌ای به آن توجه داشت میزان کارایی ابزار بازدارنده تخلف از سوی پلیس است.
یکی از متعارف‌ترین ابزار بازدارنده از ارتکاب تخلف در قوانین رانندگی، اعمال جریمه رانندگان متخلف است، اما آیا واقعاً میزان جرایم رانندگی در کشور ما به حدی هست که مانع از ارتکاب مجدد تخلف رانندگان خودروها شود؟
به اعتقاد فرمانده پلیس راه کشور هزینه تخلفات رانندگی در ایران بسیار پایین است و به همین علت بسیاری از رانندگان به سادگی دچار تخلف می‌شوند.
باید توجه داشت که منظور از پایین بودن هزینه تخلفات رانندگی در ایران از منظر فرمانده پلیس راه کشور جریمه مالی نیست.
سرهنگ اسماعیلی می‌گوید: وقتی راننده‌ای آگاهانه از چراغ قرمز عبور می‌کند، یعنی می‌داند در همان لحظه می‌تواند مرتکب قتل شود. پس قصد او عمل قتل است. در کشور ما هزینه اینگونه تخلفات بسیار ارزان است. بسیاری از رانندگان ما نگران سبقت غیرمجاز خود و احتمال بروز حادثه بعدی آن نیستند. در حالی که اگر بدانند در مقابل هر عمل پرخطری گواهینامه رانندگی آنها مارک‌دار می‌شود و پس از سه بار گواهینامه باطل خواهد شد، شاید آنگاه با دقت بیشتری رانندگی کنند و جان خود و دیگران را به خطر نیندازند. همچنین وقتی راننده‌ای بداند تخلفات او ثبت الکترونیکی می‌شود و در سابقه گواهینامه‌اش ثبت خواهد شد، شاید به سادگی گذشته تخلف نکند.
سرهنگ اسماعیلی معتقد است: اگر بپذیریم تخلفات رانندگی ما که منجر به خسارات مالی و معنوی می‌شود، می‌تواند در جایگاه و پایگاه اجتماعی ما تاثیرگذار باشد و ممکن است در ادامه کار ما در هر شغل و منصبی که هستیم خللی وارد کند، خیلی از افراد دست به تخلف نمی‌زنند.
به گفته فرمانده پلیس راه کشور ناچار هستیم برای احترام گذاشتن به 95 درصد از افراد جامعه آن 5 درصد از افراد خاطی را جریمه و کنترل کنیم. به همین علت همه کسانی که دچار تخلف می‌شوند باید شدیدترین جریمه‌ها را بر آنها اعمال کرد تا امنیت کامل برقرار شود.‏
سرهنگ اسماعیلی می‌گوید: تلاش برای هماهنگ شدن با مجاری قانونی کشور برای ابطال گواهینامه متخلفان و سلب رانندگی آنها از جمله برنامه‌هایی است که در دستور کار پلیس قرار دارد.
او معتقد است: ما باید حوادث رانندگی را مانند مسائل امنیتی جدی بگیریم زیرا هر انسان به عنوان ثروت جامعه است. درصدد هستیم با پیشنهاد لوایحی محرومیت افراد معتاد و رانندگانی که مرتکب تصادفات منجر به فوت می‌شوند را اعمال کنیم. باید این امنیت روانی برای مردم وجود داشته باشد که هیچکس حق ندارد برای دیگران دلهره بوجود بیاورد و امنیت جاده‌ها را مخدوش کند.
‏
ترویج فرهنگ رانندگی
در کنار اقدامات بازدارنده برای کاهش تصادفات رانندگی باید به توسعه و ارتقای فرهنگ آمد و شد در کشور نیز توجه داشت.
بسیاری از رانندگان ما هنوز به جاده و خودرو با دیده عوامل مخاطره‌آمیز نمی‌نگرند و سهل‌انگاری در حین رانندگی بخش از فرهنگ آنهاست. این مشکل شاید ناشی از آن باشد که زمان فراگیری و آزمون‌دهی مقررات ترافیکی در قوانین رانندگی کشورمان بسیار محدود و عموماً معطوف به همان دوره کوتاه قبل از اخذ گواهینامه رانندگی است یعنی رانندگان ما به محض آنکه موفق به کسب گواهینامه رانندگی می‌شوند خود را بی‌نیاز از به روز رسانی و افزایش اطلاعات رانندگی می‌دانند.
جای آن دارد با استفاده از امکانات وسیع آموزش و پرورش و همگانی همه صاحب‌نظران امر ترافیک اعم از معاونت راهنمایی و رانندگی و امور حمل و نقل نیروی انتظامی، معاونت حمل و نقل شهرداری، سازمان ترافیک و ... برنامه‌هایی در جهت آموزش دانش‌آموزان در ساعات درسی آنها گنجانده شود و جزوه‌ها یا احیاناً کتابهایی نیز در رابطه با آموزش فرهنگ رانندگی تدوین شود که بتواند اهدافی نظیر آشنایی دانش‌آموزان در گروههای مختلف سنی با پیام تابلوها، چراغها و علائم راهنمایی و رانندگی و مخاطرات تردد از خیابان و جاده را دنبال کند.‏
هر شهروند باید به قوانین رانندگی به دیده یک ضرورت ادامه حیات سالم در شهر و روستا بنگرد و این مساله به عنوان یک فرهنگ نهادینه در رفتار روزانه او نمایان شود.
همانگونه که استفاده از برق در منزل نیازمند رعایت مقررات ایمنی است و همه افراد در خانواده با فرهنگ ایمنی استفاده از برق آموزش می‌بینند، قوانین راهنمایی و رانندگی نیز باید در مفاد آموزشی خانواده‌ها وارد شود.
‏

ضریب حادثه‌خیزی جاده‌ها
هروقت صحبت از نقاط حادثه‌خیز جاده‌ها به میان می‌آید، مسئولان وزارت راه و ترابری‌ با تعصب و حساسیت ویژه‌ای عنوان کرده‌اند که هیچیک از جاده‌‌های ایران به شکل حادثه‌خیز احداث نشده ولی به مرور زمان با تغییر شرایط فیزیکی جاده و نحوه تردد در آنها حادثه‌خیز نشده‌اند.‏
به هر حال چه بپذیریم که جاده‌های ایران از ابتدای احداث حادثه‌خیز نبوده‌اند و چه نپذیریم،‌ نمی‌توان انکار کرد که در حال حاضر بالغ بر 2300 نقطه و مقطع حادثه‌خیز در کشور وجود دارد که هر لحظه در کمین جان رانندگان و عابران است و مسئولیت رفع این نقاط مستقیماً بر عهده وزارت راه و ترابری است.
اگر این تعداد نقطه حادثه‌خیز را بطور مساوی میان جاده‌های کشور تقسیم کنیم می‌توان اذعان کرد که هیچیک از جاده‌های کشور امن نیست و در هر یک از جاده‌های برون‌شهری حداقل یک نقطه وجود دارد که از آن به معنای استقبال از مرگ است.
دکتر شهریاری افندی‌زاده معاون وزیر راه و ترابری و رئیس سازمان راهداری و حمل‌و‌نقل جاده‌ای در این زمینه با بیان این مطلب که سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای برای رفع نقاط حادثه‌خیز با کمبود اعتبار مواجه است، می‌گوید: در سال 88 سعی خواهیم کرد بودجه مورد نیاز برای رفع تمام نقاط حادثه‌خیز را به مجلس پیشنهاد دهیم.‏
افندی‌زاده با بیان اینکه برای سال 1387 تعداد هزار نقطه پرحادثه و مقاطع حادثه‌خیز اساسی اصلاح و رفع خواهد شد، می‌گوید: تاکنون حدود 65 درصد این نقاط اصلاح و رفع شده است.‏
معاون وزیر راه و ترابری در ادامه خاطر‌نشان می‌کند: اعتبار اختصاص یافته برای رفع نقاط حادثه‌خیز در سال 1387 حدود 200میلیارد تومان است که تاکنون حدود 65 درصد آن تامین شده است. پرواضح است تا زمانی که جاده‌های کشور از ضریب ایمنی کامل برای تردد برخوردار نیستند و امکانات لازم نیز برای بازدارندگی رانندگان متخلف از ارتکاب رفتار مخاطره‌آمیز وجود ندارد و فرهنگ رانندگی هم در بین قشر زیادی از مردم جامعه همانند بسیاری از مفاهیم اساسی توسعه، به دیده تساهل گرفته می‌شود،‌ نباید انتظار داشت که آمار قربانیان حوادث جاده‌ای کشور کاهش یاید.‏
آینده به ما ثابت خواهد کرد که سهل‌انگاری در افزایش ضریب ایمنی رانندگی چه سرمایه‌ها و چه فرصت‌هایی را از دستمان خواهد گرفت ولی افسوس که آن زمان برای جبران این تلفات مجالی نیست.