• آزادراه
معبر تندراهي براي ترافيك عبوري درونشهري و بينشهري است. اين معبر در رأس سلسلهمراتب شبكه
معابر شهري قرار دارد، و نقش آن، پيوند بين حوزهها و مناطق شهري، مراكز، محورها و پهنههاي كلان و
اصلي شهر است. اين معابر فاقد هرگونه دسترسيهاي اصلي بوده و تقاطعها، الزاماً غيرهمسطح است.
• استخوان بندي كالبدي
ساختار اصلي، سازمان فضائي شهر، شامل شبكهاي از محورها، مراكز شهري و عناصر اصلي معرف شهر، كه
مجموعاً اركان اصلي سازمان فضائي شهر را تشكيل ميدهند.
• بازسازي
نوعي از مداخله در بافتهاي شهري كه عمدتاً در محدودههاي مستعد توسعه و بسيار فرسوده اعمال مي-
شود و تغييرات فيزيكي وسيع و كاملي را دربرميگيرد.
• بافتهاي فرسوده
محدوده و گسترههايي از شهر كه به دليل عدم استحكام ساختمانها، زيرساختهاي نامناسب و
محدوديتهاي كالبدي (معابر كمعرض، دانهبندي كوچك و...)، دستخوش بيثباتي و تنزل كيفيتهاي
محيطي است.
• بهسازي
نوعي از مداخله در بافتهاي شهري، كه حفظ سلامت فيزيكي بافت را با عنايت به امكانات نوآوري در
چارچوب وضعيت موجود، ممكن ميسازد.
• بزرگراه
معبر عبوري براي پيوند مراكز عمده فعاليت، حوزهها و مناطق شهري است، كه در سلسله مراتب شبكه معابر
شهري، بين آزادراه و معابر شرياني قرار دارد. نقش بخشي از اين معبر، به عنوان بزرگراه كمربندي، تا حدودي
مشابه آزادراه است.
• بناهاي ارزشمند تاريخي و معاصر
ابنيه قديمي و جديد ارزشمند، كه متشكل از بناهايي با ارزشهاي متمايز تاريخي و فرهنگي است.

• پهنه
گسترههايي همگون از شهر كه در وسعتهاي قابل ملاحظهاي به لحاظ ساختاري، عملكردي و يا رفتاري، همسان
ميباشند.
• پهنهبندي
پهنهبندي سطح شهر، سند اصلي و ملاك عمل براي هدايت و كنترل تحولات كالبدي و نظارت بر ساخت
و ساز در عرصههاي شهري است. طبق اين سند با جلوگيري از تداخل غيرضروري و نامناسب كاربريها،
موجبات ارتقاء كيفيت و كارايي محيط شهري فراهم ميشود. پهنهبندي، تمهيدات شهرسازانه براي تحقق
چشمانداز و راهبردهاي طرح جامع تهران است، كه نشانگر نحوه شكلگيري آتي شهر با اعمال ميزان تراكم
و تودهگذاري، تعيين ارتفاع مناسب ساختمان و ... در شهر است.
• پهنه كلان
در پهنهبندي طرح جامع تهران، محدوده شهر به 4 پهنه متمايز و كلان شامل پهنههاي سكونت، فعاليت،
مختلط و حفاظت تقسيم شده است.
• پهنه اصلي
در تقسيمات پهنهبندي شهر تهران، هر يك از پهنههاي چهارگانه كلان به چند پهنه اصلي و متمايز (با كد
يك رقمي) تقسيم شده است، كه گروههاي اصلي تقسيمات را تشكيل ميدهند.
(R) • پهنه كلان سكونت
پهنهاي كه كاربري غالب آن مسكوني و كاركرد اصلي آن سكونت است، و كاربريهاي مربوط به فعاليت-
هاي پشتيبان براي تأمين نيازهاي روزمره و اوليه ساكنين محلات را نيز در خود جاي داده است. در پهنه
سكونت تأمين آسايش و آرامش و امنيت ساكنين مبناي انتخاب كاربريهاي مجاز به استقرار در اين پهنه
است. تنوع در پهنههاي مسكوني ناشي از وجود تفاوتهاي بارز در تراكم ساختماني، ابعاد قطعات مسكوني،
تعداد طبقات، تعداد واحدمسكوني در هكتار، عرض معابر،و... ميباشد.
(S) • پهنه كلان فعاليت
اين پهنه، مشتمل بر قسمتهايي از شهر است كه وجه غالب آن، كار و فعاليت بوده و سكونت نيز در آن
ممنوع، يا محدود، و تابع نظم عمومي كار و فعاليت است. اين پهنه كلان، زيرپهنههاي اصلي متمايزي را
دربرميگيرد، كه در هر يك، غلبه يكي از وجوه تجاري، اداري، خدماتي، صنعتي، يا اختلاتي از آنها، در
مقياسهاي متفاوت شهري، بارز است.

(M) • پهنه كلان مختلط
پهنهاي كه از رشد خزنده فضاهاي كار و فعاليت در بافتهاي مسكوني پديد آمده و از استقرار توأمان
كاركردهاي سكونت و فعاليت شكل گرفته است. در پهنهبندي شهر تهران، بر كنترل، هدايت، ساماندهي و
ارتقاء كارايي اين فضاها و نيز جلوگيري از اختلاط نامناسب آن با بافتهاي مسكوني، و سرانجام دستيابي
به مفهومي عيني و مؤثر از پهنههاي مختلط با حفظ شأن سكونت و فعاليت، تأكيد شده است.
(G) • پهنه سبز و باز كلان حفاظت
گسترههايي از محدوده شهر كه نيازمند حفاظت و نظارت بوده و وضعيت موجود آن حتيالمقدور ميبايد
حفاظت شود و مداخله در آن عمدتاً براي استفاده بهينه ازاين عرصههاي سبز و باز، در محيط شهري است.
كاربريهاي اين پهنه، در عين حفاظت، تجهيز ميشوند. ساختو ساز در اين پهنه ممنوع و يا بسيار محدود
است و توسعه گردشگري و تفرج، ايجاد سرزندگي و تأمين فضاهاي لازم براي عرصههاي عمومي در اين پهنه
مورد تأكيد است. اين پهنه فضاهاي سبز رود- درهها، باغسارهاي تفرجي و رود- درهاي، مكانهاي تاريخي و
فرهنگي نيازمند حفاظت، حريم بزرگراههاي ويژه و اراضي حدفاصل مرز كالبدي شهر و مرز محدوده شهر
تهران را دربرميگيرد.
• توده
شكل و تركيب كلي يك ساختمان كه نشانگر ابعاد، حجم و فرم ساختمان است.
• تودهگذاري
تركيبي از ارتفاع و حجم يك ساختمان يا گروهي از ساختمانها در يك قطعه زمين يا يك گستره شهري
است.
• تقاطع (همسطح و غيرهمسطح)
محل برخورد همسطح يا غيرهمسطح دو يا چند معبر با يكديگر است.
• تراكم ناخالص مسكوني (نفر در هكتار)
نسبت تعداد جمعيت ساكن در يك پهنه يا محدوده شهري به وسعت همان پهنه يا محدوده است، كه
معمولاًبه صورت نفر در هكتار مشخص ميشود.
• تراكم خالص مسكوني (نفر در هكتار)

نسبت تعداد جمعيت ساكن در يك پهنه يا محدوده شهري به وسعت اراضي پلاكهاي مسكوني همان
پهنه يا محدوده، كه معمولاً به صورت نفر در هكتار مشخص ميشود.
• چشمانداز شهر
شهر، تصوير آرماني و بلندمدت براي شهر است، كه سيماي مطلوب شهر را در افق (Vision) چشمانداز
طراحي مشخص ميسازد و ميثاقي براي توسعه پايدار شهر برمبناي آرمانهاي مشترك و قابل حصول
است.
• حفاظت مطلق
نوعي از ساماندهي كه بر حداكثر حفاظت از بافت شهري و حداقل ميزان بارگذاري جديد، مبتني است.
• حفاظت فعال
نوعي از مداخله، مبتني بر محافظت، سالمسازي فيزيكي، تنظيم و تثبيت بارگذاري فعاليتي در بافتهاي
شهري است.
• حريم شهر يا محدوده استحفاظي
حريم شهر، بخشي از اراضي بلافصل پيرامون شهر است كه طبق قانون، حفاظت ميشود و از هرگونه
ساخت و ساز بيرويه در محدوده آن ممانعت ميگردد.
• خط آسمان
محل تلاقي بصري بين حد نهايي ساختمان (بام) و آسمان.
• سرانه زمين مسكوني (مترمربع)
نسبت سطح اراضي و پلاكهاي مسكوني در يك پهنه يا محدوده شهري به تعداد جمعيت ساكن در همان
پهنه يا محدوده، كه به صورت مترمربع بيان ميشود.
• سرانه زيربناي مسكوني (مترمربع)
نسبت سطح كل زيربناي طبقات ساختماني يك قطعه يا پلاك مسكوني به تعداد جمعيت ساكن در همان
پلاك يا قطعه است كه به صورت مترمربع بيان ميشود.
• سازمان فضايي

سازمان فضايي، چشمانداز كالبدي و توصيف روشني از سيماي شهر در آينده و تبلور كالبدي از الگوي
توسعه شهر است. درك سازمان فضايي با استخوانبندي اصلي آن كه سلسلهمراتبي از محورها، مراكز و
پهنهها به مثابه عناصر پايدار شهري است، ميسر شود.
• سلسلهمراتب خدمات شهري
دستهبندي كاربريهاي خدماتي (غيرمسكوني) كه برحسب پوشش جمعيتي، تناوب مراجعه و مقياس
عملكردي كاربريها در قالب نظام تقسيمات شهري، عينيت مييابد.
• سيما و منظر شهري
كيفيت فرم بصري و تناسبات كالبدي محيط كه از طريق نحوه ارتباط و هماهنگي بين اجزاي متشكله به
عنوان يك كل و يا مجموعه واحد حاصل ميشود.
• شبكه حركت
ساختاري براي نظام حركت (جابجايي و حمل و نقل) كه از جمله عوامل ساختاري بسيار مؤثر و با اهميت در
شكلگيري و توسعه كالبد شهر است، و شامل؛ شبكه معابر سواره، شبكه معابر دسترسي و شبكه معابر
تركيبي ميباشد.
• زيرپهنه
هر پهنه به تقسيمات خردتري به نام "زيرپهنه" متمايز ميشود، كه از ويژگيهاي خاصي برخوردار بوده و
نيازمند برخوردي متفاوت، از نظر ضوابط و مداخلات شهرسازانه است.
• طرح جامع شهر
طبق ماده يك قانون تغيير نام وزارت مسكن، طرح جامع شهر، طرح بلندمدتي است كه در آن نحوه
استفاده از اراضي و منطقهبندي مربوط به حوزههاي مسكوني، صنعتي، بازرگاني، اداري و كشاورزي،
تأسيسات و تجهيزات و تسهيلات شهري و نيازمنديهاي عمومي شهري، خطوط كلي ارتباطي و محل مراكز
انتهاي خط (ترمينال) و فرودگاهها و سطح لازم براي ايجاد تأسيسات و تجهيزات و تسهيلات عمومي مناطق
نوسازي، بهسازي، و اولويتهاي مربوط به آنها تعيين ميشود و ضوابط و مقررات مربوط به كليه موارد فوق
و همچنين ضوابط مربوط به حفظ بنا و نماهاي تاريخي و مناظر طبيعي، تهيه و تنظيم ميگردد.
• طرح تفصيلي
طبق ماده يك قانون تغيير نام وزارت مسكن، طرح تفصيلي طرحي است، كه بر اساس معيارها و ضوابط
كلي طرح جامع شهر به تعيين مشخصات دقيق عناصر و عوامل مختلف شهري شامل نحوه استفاده از

اراضي در سطح محلات و پهنههاي مختلف، وضعيت مشروح و تفصيلي شبكه عبور و مرور، ميزان تراكم
جمعيت و تراكم ساختماني، ضوابط كامل احداث بنا و اولويتهاي مربوط به مناطق بهسازي و نوسازي و
توسعه و حل مشكلات شهري ميپردازد. همچنين مطابق اين طرح، نقشهها و مشخصات مربوط به مالكيت
بر اساس مدارك ثبتي تهيه و تنظيم ميگردد.
• طراحي شهري
فعاليت بين رشتهاي كه هدف اصلي آن عمدتاً سازماندهي كالبدي عرصههاي عمومي شهر و فراهم كردن
زمينههاي ارتقاي كيفيت عملكردي، زيستمحيطي و زيباشناختي، مكانهاي شهري است.
• طرحهاي موضعي
سندي براي مداخله برنامهريزي شده در محدودهها و عرصههايي معين و مشخص از شهر به منظور توسعه
و عمران هماهنگ.
• طرحهاي موضوعي
سندي براي مداخله برنامهريزي شده در زمينههاي خاص و موارد مشخص مرتبط با شهر به منظور توسعه و
عمران هماهنگ.
• عناصر شاخص و نشانه
آن دسته از عناصر شهري كه به لحاظ فرم يا حجم كالبدي، تظاهر بصري و يا عملكردهاي خاص از محيط
پيرامون خود متمايز بوده و شاخص ميباشند.
• عرصههاي ساماندهي
محدودههاي نيازمند مداخله هماهنگ و برنامهريزي شده (كانونها، محورها و پهنههاي شهري) كه ضوابط
و مقررات طرح تفصيلي به تنهايي براي هدايت و كنترل توسعه در اين عرصهها كافي نيست. نحوه استفاده
از اراضي و هدايت كالبدي اين محدودهها، مستلزم مداخله برنامهريزي شده با تهيه و اجراي برنامهها و
طرحهاي موضوعي و موضعي است.
• محدودههاي ارزشمند
محدودههاي واجد ارزش كه به دليل وجود فضاها، بناها و بافتهاي ارزشمند طبيعي و انسانساخت بايد
مورد توجه، حراست و حفاظت قرار گيرند.

• محور صنعتي
تمركز و استقرار تعدادي واحد كارخانهاي و كارگاهي به صورت خطي در حاشيه و پيرامون شبكههاي
جابجائي و تردد شهري.
• محور ارزشمند تاريخي و معاصر
معابر يا خيابانهايي از شهر كه به سبب قدمت و ويژگيهاي كاركردي - بصري، واجد ارزشهاي تاريخي،
معاصر و يا فرهنگي است.
• محله
پائينترين رده در تقسيمات شهري تهران، كه جمعيتي حدود 10 تا 20 هزار نفر را دربرميگيرد.
• محدوده استحفاظي
محدودهاي بزرگتر از محدوده طرح جامع كه اراضي آن، براي توسعه بلندمدت منطقه شهري، با ضوابط
خاص، تحت حفاظت و يا بهرهبرداري كنترل شده، قرار ميگيرد.
• محدوده طرح جامع
لبه دور شهر تهران كه طبق نقشه موجود در سند اصلي طرح جامع تهران، تعيين و تثبيت شده است.
سازمان مجري طرح (شهرداري تهران) و ساير دستگاههاي مسئول مكلف به تأمين خدمات در محدوده
مزبور به صورتي هماهنگ در چارچوب مصوبات طرح جامع ميباشند.
• مركز حوزه
محدودههايي از سطح شهر كه براي استقرار خدمات فرامنطقهاي با عملكردهاي شهري و فراشهري سامان
مييابد و داراي پوشش جمعيتي چندمنطقهاي براي تمركززدائي از مراكز شهري و تقليل تقاضاي سفر و
مديريت نظام حمل و نقل و ترافيك شهري است.
• مركز محله
محل تمركز و تجمع خدمات روزمره مورد نياز ساكنان هر محله كه بر محوريت مساجد و يا در بلوكي
يكپارچه به عنوان هسته مركزي محله شكل ميگيرد.
• مركز منطقه
محدودهاي كه خدمات مورد نياز منطقه، عمدتاً در آن شكل ميگيرد و با توجه به بعد فاصله و زمان
دسترسي به خدمات، جمعيت منطقه را پوشش ميدهد. البته با توجه به وجود بسياري از اين خدمات در

شرايط كنوني، اين مراكز بعضاً به صورت يكپارچه، قابل شكلگيري نبوده و در برخي از مناطق شهر در
محدودههايي پراكنده نظام مييابد.
• مركز ناحيه
محل تمركز و تجمع خدمات مورد نياز ساكنان هر ناحيه كه در يك يا چند بلوك يكپارچه شكل ميگيرد
و به عنوان هسته مركزي ناحيه براي پوششهاي خدماتي مناسب و دسترسيهاي سريع، محسوب ميشود.
به هر صورت عملكرد اين مراكز براساس دسترسيهاي مكرر و سريع شكل مييابد.
• مشاعات
سطوحي از قطعه زمين و يا قسمتهايي از سطح زيربناي ساختمان، كه به صورت مشترك توسط ساكنان
دو يا چند واحد مسكوني مورد استفاده قرار ميگيرد.
• منطقه
سومين رده از نظام تقسيمات شهري كه در طرح جامع تهران ( 1385 ) متشكل از 22 محدوده
متمايز است كه هر محدوده يا منطقه شهري چند ناحيه را دربرميگيرد.
• عرصههاي مستعد توسعه
محدودههايي از شهر كه به دليل ويژگيهاي استثنايي از قابليتهاي منحصر به فردي براي توسعه
برخوردار بوده، و نيازمند مداخله هماهنگ با رويكردي عمدتاً بلندمدت است. عرصههاي مستعد توسعه
شامل محدوده اطراف ايستگاههاي مترو، محدودههاي نظامي، صنعتي و مراكز جديد شهري است.
• عرصههاي ارزشمند طبيعي
بسترهاي طبيعي و سبز شهر، شامل فضاهاي سبز مصنوع (باغ، پارك و درختكاري) و گسترههاي طبيعي
(رود درهها، كوهپايه و ديگر فضاهاي طبيعي).
• عرصههاي ارزشمند تاريخي و معاصر
محدودههايي از شهر كه به دليل قدمت تاريخي و ارزشهاي معماري و شهرسازانه، ارزشمند بوده و بايد به
شيوهاي مناسب سامان يابد.
• عملكرد
نوع و مقياس فعاليتهاي طبقهبندي شده براي شهر كه شرايط استقرار يا احداث آن در هر يك از پهنه-
هاي شهري، براساس ضوابط تعيين ميشود.

• فضاي باز عمومي
بخشها و محدودههايي از شهر (مانند خيابانها، ميادين و پاركها)، كه براي عموم به طور رايگان قابل
استفاده است.
• كانون (نقطه) صنعتي
واحدهاي صنعتي منفرد كه در سطح شهر پراكندهاند.
• كوچه بنبست
معبري كه از يك طرف مسدود است.
• گروههاي عمده كاربري
تقسيمبندي كلي از كليه كاربريها كه شامل 7 گروه سكونت، تجاري، توليدي و صنعتي، تأسيسات و
تجهيزات شهري، اوقات فراغت، خدماتي و كشاورزي است. اين دستهبندي از كاربريها در تعامل با انواع
پهنههاي اصلي و فرعي، كاربريهاي مجاز به استقرار در هر زيرپهنه شهري را مشخص ميسازد.
• گروههاي فرعي كاربري
تقسيمات فرعي و خردتر از گروههاي عمده فعاليت، كه به عنوان مثال، در گروه عمده فعاليتهاي اوقات
فراغت، گروه فرعيتر شامل فضاي سبز، فرهنگي، ورزشي و تفريحي است.
• گروه عمده كاربري سكونت و اقامت
عملكردهاي متفاوت و متنوع سكونت و اقامت، نظير مسكن ويلايي، مسكن آپارتماني، مجتمعهاي
مسكوني،... و به علاوه خوابگاهها اعم از دانشجويي،اداري و پانسيونها.
• گروه عمده فعاليت تجاري
عملكردهاي متنوع تجاري و دفاتر اداري نظير فروشگاهها و مغازهها در مقياسهاي متفاوت، انواع واحدهاي
پذيرايي و رستورانها، بازارهاي ميوه و ترهبار، مجتمعهاي تجاري، كليه خدمات مرتبط با فروش وسايل و
تعمير اتومبيل، بانكها و مؤسسات مالي - اعتباري، دفاتر و آژانسها، آموزشگاههاي مختلف، كلينيك و
آزمايشگاهها و... .
• گروه عمده فعاليت توليدي و صنعتي

عملكردهاي مرتبط با توليد و بستهبندي انواع كالاها، نظير كالاهاي توليدي و كارخانجات صنعتي در
عرصههاي محصولات غذايي، چوبي، پلاستيكي، فلزي، ساختماني، ماشينآلات و... .
• گروه عمده كاربريهاي تأسيسات و تجهيزات شهري
عملكردهاي مرتبط با حمل و نقل نظير پايانههاي درون و برون شهري، فرودگاهها، ايستگاههاي قطار،
ايستگاههاي آتشنشاني، ،CNG پاركينگها و تجهيزات شهري شامل پمپ بنزين و جايگاههاي سوخت
سردخانه، گورستان و ساير فعاليتهاي مرتبط.
• گروه عمده كاربريهاي مرتبط با گذران اوقات فراغت
عملكردهايي شامل فضاي سبز و پاركهاي شهري در مقياسهاي متفاوت، موزه و فرهنگسرا، استاديوم و
مجموعههاي ورزشي، سالنهاي ورزشي و تفريحي، زورخانهها، شهربازي، باغوحش و... .
• گروه عمده فعاليت خدماتي
انواع فعاليت خدماتي، شامل واحدهاي آموزشي در مقياسهاي متفاوت، مؤسسات آموزشعالي و مراكز
تحقيقاتي، كليه ادارات دولتي، وزارتخانهها، سفارتخانهها، مراكز انتظامي و قضايي، بيمارستانها، مراكز
انتقال خون، آسايشگاهها، مساجد، كليساها، حوزههاي علميه، مراكز مذهبي، هتلها و مجموعههاي اقامتي
و... .
• گروه عمده فعاليت كشاورزي
فعاليتهايي شامل عملكردهاي زراعت، باغداري و پرورش گل.
• مجموعه شهري
منطقهاي عملكردي، شامل كلانشهر اصلي و كانونهاي متعدد جمعيت و فعاليت پيرامون آن كه بازار كار
واحدي از سكونت و كار را تشكيل دادهاند و اجزاء و عناصر آن با هم ارتباط روزمره دارند. معمولاً شدت
ارتباط متقابل عملكردي و ساختاري در يك مجموعه شهري به حدي است كه موجب شكلگيري يك هويت
فضايي مستقل ميشود.
• محدوده شهر
، به استناد قانون" تعاريف محدوده و حريم شهر، روستا، شهرك و نحوه تعيين آنها" مصوب دي ماه 1384
محدوده شهر بر اساس نتايج مطالعات طرح جامع تعيين و به تصويب مراجع قانوني ميرسد. طبق اين
قانون، محدوده شهر عبارت است از محدوده كالبدي و بافت موجود شهر و توسعه آتي آن در يك دوره

زماني مشخص كه ضوابط و مقررات شهرسازي و ساختمانسازي براي تفكيك زمين و احداث هر گونه بنا و
تأسيسات و عمليات شهرسازي در آن وضع و لازم الاجرا گرديده است. شهرداري علاوه بر اجراي طرحهاي
عمراني از جمله احداث و توسعه معابر و تأمين خدمات شهري و تأسيسات زيربنايي در چارچوب وظايف
قانوني خود، مديريت نظارت بر احداث هرگونه ساختمان و تأسيسات و ساير اقدامات مربوط به توسعه و
عمران را نيز در داخل محدوده به عهده دارد.
• مراكز شهري و فراشهري
مراكز اصلي خدمات و فعاليت كه عملكرد آنها در مقياس شهري و فراشهري (ملي يا فراملي) است. مانند
مركز شهري تجريش (تفرج و گردشگري)، مركز تاريخي و تجاري شهر (بازار)، و يا مركز تاريخي و مذهبي
ري، در تهران.
مركزيت در كلانشهر تهران، پهنهاي است كه در ساختار كالبدي شهر و نيز در سازمان فضايي آن، به عنوان
مكان بارز براي شكلگيري و تعامل انواع فعاليتهاي مرتبط شهري پديد آمده و چنين مكاني را شهر
تعيين ميكند.
• مراكز حوزهاي و فرامنطقهاي
مراكز خدماتي و فعاليت كه عملكرد آنها در مقياس كمتر از شهر و بيشتر از منطقه شهري است.
• مراكز جابجايي جمعيت
محدودههايي از شهر كه براي جابجايي جمعيت مورد استفاده قرار ميگيرند، و به پشتوانه قابليتهايي
ارزشمند براي توسعه، نيازمند برنامهريزي و مداخلهاي هماهنگ است.
• محدودههاي صنعتي شهر
محدودههايي از شهر كه با توجه به تعدد و تراكم واحدهاي صنعتي (كارخانه، كارگاه و...) غلبه با كاربري-
هاي صنعتي بوده و فضاي صنعتي محسوب ميشود.
• محورهاي شهري
گذرگاههاي شهري كه ضمن تسهيل امكان حركت و جابجايي، از عملكردهاي ويژه، با مقياسهاي بالا ي
شهري در پيرامون خود برخوردارند. محورهاي شهري تهران شامل محورهاي طبيعي در امتداد رود-درهها
(دربند، دركه، فرحزاد و...)، محورهاي عملكردي و حركتي (بزرگراه همت، خيابان انقلاب و ...) و محورهاي
پيونددهنده (خيابانهاي وليعصر، شريعتي و...) است. اين محورها كه ساختاري شبكهاي به سازمان فضايي
شهر تهران بخشيدهاند، عبارتند از:

محورهاي طبيعي، عملكردي - حركتي شهر در امتداد رود درهها و شامل پنج محور شمالي - جنوبي 􀀹
(محورهاي كن، فرحزاد، دركه، دربند - ري، دارآباد - بيبي شهربانو).
محورهاي عملكردي - حركتي در انطباق با معابر اصلي شرقي - غربي و شامل محور سبز همت، 􀀹
محور تاريخي - فرهنگي انقلاب و محور كار و فعاليت شوش - بعثت.
محورهاي پيوند دهنده كه عمدتاً به شكل شعاعي در درون و پيرامون هسته تاريخي و حوزه مركزي 􀀹
شهر تهران شكل گرفته و بدنه شهر قديم را به فضاها و بافتهاي نوين شهري متصل ميسازند.
• محورهاي صنعتي
معابر و خيابانهايي كه واحدهاي متعدد صنعتي (شامل كارگاهها، انبارها، كارخانجات، خدمات صنعتي و
فعاليتهاي جانبي مرتبط) به صورت خطي در مجاورت آنها استقرار يافته است.
• محدوده ويژه پياده
محدودهاي از شهر كه مختص تردد پياده است و حركت سواره در آن با اعمال محدوديت و طبق شرايط ويژهاي
مجاز است.
• ناحيه
چهارمين رده از نظام تقسيمات شهري كه محدودههاي خردتري از منطقه را تشكيل داده و متشكل از چند
محله است.
• نظام تقسيمات شهري
نحوه قسمتبنديهاي فيزيكي شهر برحسب نحوه توزيع سلسلهمراتبي مديريت و خدمات شهري كه
متشكل از پنج رده شامل رده شهر، رده حوزه، رده منطقه، رده ناحيه و رده محله است.
• نماهاي شهري
سطوح نمايان ساختمانهاي شهري (اعم از نماي اصلي يا نماهاي جانبي) كه از داخل معابر عمومي قابل
مشاهده است.
• نوسازي
نوعي از مداخله در بافتهاي شهري كه در عين حفظ بقاياي ساختار موجود، تغييرات اساسي در تركيب
كلي بافت پديد ميآورد.