حفاظهای ایمنی کنار جاده
يك راه ايمن شامل محدوده اي ايمن و عاري از اشيا و نقاط خطرناك براي عبور راه بر اساس سرعت ، حجم عبور وشرايط هندسي محل مي باشد كه براي دستيابي به اين امر ، ايجاد يك محدوده حفاظت شده ايمن با توجه به ضوابط و معيارهاي استاندارد ايمني در كنار راه و مسير اصلي ، امري حياتي وضروري است تا وسيله نقليه منحرف شده از مسير اصلي ، بتواند در محدودهاي با امنبت مناسب متوقف شود ويا به مسير اصلي باز گردد . پس از تعيين محدوده حفاظت شده و مرزهاي آن در گام بعدي ، بايد موانع ونقاط خطر را در اين محدوده معين كرد و سپس جهت ايمن سازي آن اقدام نمود . در اين راستا گزينه هاي زير در دسترس هستند:

1. برداشتن عامل خطر يا طراحي مجدد شيب به گونه اي كه قابل پيمايش باشد .
2. جابجا كردن عامل خطر به نقطه اي كه احتمال تصادم كمتري وجود دارد ، مانند بالاي شيب ، پشت حفاظهاي ايمني ، پشت ديواره ها
3. كاهش شدت برخورد با عامل خطر با استفاده از يك وسيله شكست پذير
4. جهت دهي دوباره به وسيله نقليه توسط سپر كردن عامل خطر با يك حفاظ طولي يا ضربه گير

دادن آگاهي لازم به راننده ها از وجود خطر توسط تابلو وعلايم هشدار دهنده.
سيستمهاي ايمني ترايك جاده ها در اصل جهت جلوگيري از تصادف شديد زنجيره اي ، جلوگيري از عبور وسايل نقليه از حفاظهاي مياني سرعت گيري از وسايل نقليه منحرف شده و جهت دهي دوباره به انها طراحي شده است . استانداردهاي سيستمهاي ايمني ترافيك موجود با استانداردهاي جديد تطبيق نمي كند .علاوه بر اين ، تغيير وارتقاء دادن بر اساس هر استاندارد جديد مقرون به صرفه واقتصادي نمي باشد. تأسيسات قديمي را بايد نسبت به استانداردهاي جديد مورد بازيابي قرار داده و آنهايي كه مقرون به صرفه هستند ارتقاء داد. همچنين در مواردي كه امكان تعمير و بازسازي وجود دارد در صورت سازگاري بايد سيستمهاي ايمني ترافيك را همرمان به استانداردهاي مطلوب رسانيد. از ميان آنها مي توان از حفاظهاي كناري و مياني ، ضربه گيرها ، استفاده از پايه هاي قابل شكست براي علايم كنار جاده و چراغهاي راهنمايي را نام برد.

• حفاظها جهت كاهش شدت تصادفات وسايل نقليه منحرف شده از مسير اصلي بكار گرفته مي شوند، بدين صورت كه وسيله نقليه انحرافي را از شيبهاي تند خاكريز كنار جاده يا موانع ثابت دور كرده وانرژي جنبشي آنرا زايل مي كنند. به هر جهت اين امر زماني مفيد است كه برخورد با حفاظ از برخورد با موانع ثابت كنار جاده يا پرت شدن از شيب موجود ، خطر كمتري در بر داشته باشد . بنابر اين حفاظهاي ايمني را تنها زماني بايد نصب كرد كه از افزايش ايمني راه اطمينان داشته باشيم.
• ضربه گير يا زايل كننده انژي تصادم ، وسيله محافظتي است كه مانع از برخورد مستقيم وسيله نقليه منحرف شده با اجسام سخت و موانع جاده اي مي گردد. اين ويژگي با كم كردن تدريجي سرعت خودرو و كاهش انرژي جنبشي آن وگاهي اوقات با تغيير دادن جهت خودروي منحرف شده از امتدادي كه منجر به تصادم مي شود و تبديل آن به يك توقف ايمن، بدست مي آيد. برا ياجسام سختي كه جاي ثابتي در مسير دارند (همچون پايه پلها تيرهاي برق، ... )كه نمي توان با استفاده از برخورد وسايل نقليه با آنها جلوگيري كرد ، مي توان از ضربه گيرها ، استفاده نمود.

2-موانع كنار راه :
اشياء بسياري در كنار راه قرار دارند كه مي توانند سبب روز خطر شوند . بعضي از آنها همچون درختان موانعي طبيعي هستند و مابقي تجهيزاتي هستند كه توسط نهادهاي مختلف در كنار راه قرار داده شده اند . از جمله وسايل خطر آفرين در كنار راه را مي توان به موارد زير اشاره كرد :

1. ستونهاي برق: معمولا" شبكه هاي انتقال برق به موازات مسيرهاي حمل ونقل جاده اي قرار دارند و پايه هاي آنها اغلب كلا" صلب طراحي مي شوند . اين دسته از پايه ها مانع خطر ناك محوسب شده وبايد از قرار گيري آننها در محدوده بازيابي ممانعت به عمل آيد .
2. پايه هاي تابلو ها وعلايم راهنمايي: گاهي اوقات تابلو ها به گونه اي نسب مي شوند كه پايه آنها كاملا" در محدوده بازيابي واقع شده است . چنانچه پايه اين تابلوها قابل شكست طراحي نشده باشند ، اين پايه ها مانع صلب محسوب شده و بايستي از منطقه بازيابي خارج شوند.
3. درختان: هر درخت با قطر بيش از 10 سانتيمتر وبا فاصله كمتر از 15 متر مانع ثابت به حساب مي آيد.
4. ستونها، پايه هاي جانبي ساختمانها و پلها
5. سمت قابل رويت ديوار حائل
6. آبروهاي عرضي و طولي

3- محدوده بازيابي:
در مجاورت جاده مكاني عاري از موانع بايد وجود داشته باشد تا وسايل نقليه منحرف شده از مسير اصلي بتوانند مسير خود را بازيابي كنند . تحقيقات نشان دهنده اين واقعيت است كه در جاده هاي پر سرعت ، در 80% موارد يك كناره 6متري در لبه جاده براي بازيابي وسايل نقليه منحرف شده مناسب است . حداقل عرض محدوده بازيابي 9 متر تعيين مي شود . با اين وصف در بيشتر بزرگراههاي متعارف به علت سرعت پايين تر و حجم كمتر ، به علت موارد زيست محيطي ، مهندسي يا اقتصادي ، تأمين چنين عرضي امكان پذير نيست و در چنين مواردي معمولا" يك فضاي خالي 6 متري در اكثر جاده ها به صرفه تر است . طراح بايد موارد مثل حجم، سرعت، وضع آب وهوا، توسعه جانبي ، شيب وموارد زيست محيطي را در طراحي محدوده بازيابي در نظر بگيرد.
عرض مطلوب محدوده حفاظت شده به چگونگي خارج شدن وسايل نقليه از راه وسرعت آنها و نيز حجم ترافيك وابسته است . هر چه حجم ترافيك زيادتر باشد احتمال خروج وسايل نقليه از مسير بيشتر بوده و لزوم طراحي مناسب محدوده بازيابي بيش از پيش خواهد بود.
4- روشهاي ايمن كردن محدوده بازيابي:

1. قابل شكست كردن موانع:اگر اشيايي مانند پايه هاي تابلو ها قابل جابجايي نباشند بايد آنها را شكست پذير ساخت . وسيله استاندارد شكست پذيري عبارت است از يك پايه با سه نقطه اتكاي مثلثي كه داراي سه بلت مي باشد ودر هنكام تصادف اين بلت ها از پايه خارج مي شوند و باعث مي شود كه تابلو بشكند.
2. سپر كردن جلوي موانع:چنانچه از بين بردن ، جابجا كردن يا قابل شكست كردن موانع عملي نباشد ، آنها را بايد به نحوي پوشش داد . كل سيستمهاي پوششي نيز مانند مانع ثابت بشمار مي آيند . اينكار از حادثه جلوگيري نمي كند اما ضرر برخورد را تضعيف مي كند و صدمه كمتري بر جاي مي گذارد.

• حفاظهاي طولي مانند گارد ريل ، نيوجرسي و نرده هاي پلها براي بازگرداندن وسيله نقليه منحرف شده به مسير اصلي مي باشند و بايد از نظر استحكام سازهاي وامنيت سرنشينان آزمايشهاي لازم صورت پذيرفته شده باشد .
• ضربه گيرها براي كم كردن سرعت وسيله نقليه به هنگام تصادفات طراحي شده اند . هنگامي كه وسيله نقليه به ضربه گير ها برخورد مي كند ، انرژي جنبشي خود را به تدريج از دست داده واين انرژي براي خارج كردن آب از سوراخها ، فشرددن اجسام ، پره كردن آهن ، تكان دادن شن يا هل دادن يك كابل آهني در محلهاي كنترل شده اي صرف ميشود. ضربه گيرها معمولا" براي اجسام كوچك از قبيل ستونها پايه ها و تابلو ها ي كناره راه و ... طراحي مي شوند

5_حفاظهاي ايمني:
حفاظهاي ايمني يكي ا زمتداولترين سيستمهاي ايمني د رجاده ها مي باشند . نقش حفاظهاي ايمني به مسير برگردانيدن وسايل نقليه و جلوگيري از پرت شدن به دره ها ويا برخورد با خاكريزهاي شيبدار ، اشياء ثابت جاده و از بين بردن وجذب انرژي حركتي وسيله نقليه منحرف شده مي باشد .با اين وصف حفاظهاي ايمني تنها زماني كارار وتوجيه پذيرند كه صدمه برخورد با خاكريز واشياء ثابت و يا پرت شدن به دره بيش از صدمه برخورد با حفاظ باشد ، از اين رو حفاظ ها بايد تنها در جايي نصب شوند كه اطمينان در كمتر كردن صدمه سبت به شرايط بدون حفاظ وجود داشته باشد و ضمنا" بررسي هايي بايد صورت پذيرد كه تا حد امكان از ساير روشهاي كاهش خطر همچون صاف كردن خاكريزهاي شيبدار ، دقت زياد در محل ساخت جاده، از بين بردن يا جابجا كردن اجسام غير شكست پذير يا انعطاف پذير ساختن آنها استفاده شود . در اين حالات مخارج از بين بردن يا جابجايي اشياء با كاهش تصادفات يا كاهش هزينه نگهداري جبران مي شود . گاهي اوقات در مواردي چنانچه از حفاظها استفاده شود خطر تصادم بيشتر مي شود . از حفاظهاي ايمني نبايد براي كاربرد هاي نادر ست مانند بستن جاده ها و... استفاده كرد. انولع تأكيد شده حفاظها ايمني عبارتند از:

• حفاظ فلزي
• حفاظ بتني

به هنگام حفاظت در برابر موانع ثابت ونيز خاكريزها ، به ويژه در قسمتهايي كه احتمال عبور آب از عرض مسير وجود دارد از حفاظهاي فلزي به دو گونه انعطاف پذير ونيمه صلب تقسيم مي شوند كه گونه انعطاف پذير آن از 1.5 تا 5.1 متر تغيير شكل مي يابد .
جهت كاهش تأخير وسايل نقليه موتوري به علت مسدود شدن مسير يا مواردي كه نياز به يك حفاظ ضد ضربه وجود دارد ويا كاهش در معرض صدمه قرار گيري پرسنل وكاركنان راهداري مورد نظر است بجاي حفاظهاي فلزي از انواع بتني آن استفاده مي شود.حفاظ بتني معمولا" به رو سازي قلاب ميشود . براي اين منظور قسمتي از بعضي از انواع اين حفاظ در زمين قرار داده مي شود و بعضي هم با پايه يا ميلگرد به زمين مهار مي شوند كه در انواع جديد آن قطعات حفاظ بتني به يكديگر متصل شده و بدون اتصال به زمين در جاي خود مستقر مي شوند .
1)حفاظهاي فلزي:
اشياي ثابتي كه در محدوده بازيابي راهها واقع مي شوند و قابل جابجايي نبوده و امكان برداشتن آنها موجود نباشد ، توسط حفاظهاي ايمني تحت پوشش قرار گيرند .بعضي اوقات موانع در خارج از محدوده بازيابي واقع مي شوند ودر اين حالت و اوقاتي كه پايه موانع قابل شكست يا انعطاف پذير است ، استفاده از حفاظ ضرورتي ندارد .
فاصله حفاظهاي فلزي تا مانع يا ناحيه خطر بايد از مقدار حداكثر تغيير شكل حفاظ بر اثر ضربه بيشتر د رنظر گرفته شود و چنانچه امكان رعايت اين فاصله وجود نداشته باشد ايبد با رعايت تمهيداتي حفاظ را در نزديكي مانع محكم تر ساخت تا پس از تغيير شكل به متنع برخورد ننمايد . اين امر با افزايش تعداد پايه هاي حفاظ در محل مورد نظر و يا با استفاده از پروفيلهاي محكم تر يا روي هم افتاده ، قابل دستيابي است .
به طور كلي حفاظ هاي فلزي تا مانع يا ناحيه خطر با يد از مقدار حداكثر تغيير شكل حفاظ بر اثر ضربه بيشتر در نظر گرفته شود و چنانچه امكان رعايت فاصله وجود نداشته باشد بايد با رعايت تمهيداتي حفاظ را در نزديكي مانع محكم تر ساخت تا پس از تغيير شكل به مانع برخورد ننمايد . اين امر با افزايش تعداد پايه هاي حفاظ در محل مورد نظر و يا با استفاده از پروفيل هاي محكم تر يا روي هم افتاده قابل دسترسي مي باشد .
بطور كلي حفاظهاي فلزي براي پوشش اشيا ثابت در شهرها استفاده نمي شوند و دليل اين امر ، سرعت كمتر ، وسايل نقليه پارك شده ، تيرهاي برق و امثال آن مي باشد . بعلاوه درختان منفرد ، پايه هاي تابلو ، چراغها و تجهيزات نيز معمولا د ر فضاي درون شهري با حفاظ سپر نمي شوند چون اين عمل منجر به ضريب مانع بزرگتر و هزينه بيشتر مي شود.
2) حفاظهاي بتني:
حفاظ بتني از رده صلب به شمار آمده ودر اثر ضربه تغيير شكل پيدا نمي كند بلكه انرژي برخورد در زواياي كم ، توسط سيستم تعليق وسيله نقليه ودر زواياي بزرگ توسط جابجا شدن و له شدن ورق فلزي بدنه وسيله نقليه ، مستهلك مي شود. اين حفاظ هزينه نگهداري كمي داشته ودر هنگام فعاليت هاي مختلف تعمير و نگهداري ، تردد وسايل نقليه مختل نمي شود و كارگران راهداري با حجم و سرعت بالاي ترافيك مواجه نمي شوند.
اين نوع از حفاظ كمترين ميزان تصادفات گزارش شده را داراست چون بسياري از وسايل نقليه در تصادفات با زاويه كم ، پس از برخورد به آن به مسير اصلي باز مي گردند و نهايتا" نيازي به جمع آوري تكه هاي كوچك و بزرگ خرد شده در اثر تصادف وجود ندارد .